سرطان روده بزرگ چیست؟
سرطان روده بزرگ یا سرطان کولورکتال نوعی سرطان است که از دیواره روده بزرگ یا راستروده شروع میشود و معمولاً از پولیپهای خوشخیم ایجاد میگردد. تشخیص زودهنگام با کولونوسکوپی میتواند این سرطان را کاملاً قابل درمان کند.
مقدمه
سرطان روده بزرگ یکی از شایعترین و در عین حال قابل پیشگیریترین انواع سرطان در جهان است. این بیماری اغلب بهآرامی و بدون علائم واضح شروع میشود، به همین دلیل بسیاری از افراد زمانی متوجه آن میشوند که بیماری پیشرفت کرده است. آگاهی از علائم، عوامل خطر، نقش ژنتیک و روشهای غربالگری میتواند جان هزاران نفر را نجات دهد.
سرطان روده بزرگ چگونه ایجاد میشود؟
در بیشتر موارد، سرطان روده بزرگ از پولیپهای خوشخیم آغاز میشود. این پولیپها بهمرور زمان و در اثر جهشهای ژنتیکی ممکن است سرطانی شوند.
مراحل کلی:
-
تشکیل پولیپ
-
رشد تدریجی پولیپ
-
تجمع جهشهای ژنتیکی
-
تبدیل به سرطان تهاجمی
این فرآیند معمولاً ۵ تا ۱۰ سال طول میکشد که فرصت طلایی برای پیشگیری محسوب میشود.
علائم سرطان روده بزرگ
در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد، اما با پیشرفت بیماری علائم زیر ظاهر میشوند:
-
تغییر در عادات دفع (یبوست یا اسهال طولانیمدت)
-
وجود خون در مدفوع
-
کاهش وزن بیدلیل
-
درد یا نفخ شکم
-
کمخونی و ضعف مداوم
-
احساس تخلیه ناقص روده
⚠️ وجود این علائم بهمعنای سرطان نیست، اما نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
جدول: علائم سرطان روده بزرگ بر اساس مرحله بیماری
| مرحله بیماری | علائم شایع |
|---|---|
| مرحله اولیه | بدون علامت یا علائم خفیف |
| مرحله موضعی | خون در مدفوع، تغییر اجابت مزاج |
| مرحله پیشرفته | درد شدید، کاهش وزن، کمخونی |
| مرحله متاستاتیک | خستگی شدید، درد کبد یا ریه |
عوامل خطر سرطان روده بزرگ
سرطان کولورکتال میتواند تحت تأثیر عوامل ژنتیکی و محیطی ایجاد شود.
عوامل مهم:
-
سن بالای ۵۰ سال
-
سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ
-
رژیم غذایی پرچرب و کمفیبر
-
مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآوریشده
-
سیگار و الکل
-
چاقی و کمتحرکی
-
بیماریهای التهابی روده (IBD)
نقش ژنتیک در سرطان روده بزرگ
حدود ۵ تا ۱۰ درصد موارد سرطان روده بزرگ ارثی هستند. مهمترین سندرمهای ژنتیکی عبارتاند از:
| سندرم ژنتیکی | ژنهای درگیر | توضیح |
|---|---|---|
| سندرم لینچ | MLH1، MSH2، MSH6 | شایعترین نوع سرطان ارثی روده |
| پولیپوز خانوادگی (FAP) | APC | ایجاد صدها پولیپ در سنین پایین |
| MUTYH-associated polyposis | MUTYH | نوع نادر ارثی |
افراد دارای این ژنها باید غربالگری را از سنین پایینتر آغاز کنند.
روشهای تشخیص سرطان روده بزرگ
تشخیص زودهنگام نقش کلیدی در درمان موفق دارد.
روشهای تشخیصی:
-
کولونوسکوپی (استاندارد طلایی)
-
تست خون مخفی در مدفوع (FOBT)
-
تست FIT
-
سیتی کولونوگرافی
-
آزمایش ژنتیک (در موارد ارثی)
-
نمونهبرداری (بیوپسی)
درمان سرطان روده بزرگ
نوع درمان به مرحله سرطان بستگی دارد:
1. جراحی
اصلیترین روش درمان در مراحل اولیه
2. شیمیدرمانی
برای جلوگیری از عود یا درمان مراحل پیشرفته
3. رادیوتراپی
بیشتر در سرطان راستروده استفاده میشود
4. درمان هدفمند
بر اساس جهشهای ژنتیکی تومور
5. ایمونوتراپی
در بیماران دارای نقص سیستم ترمیم DNA (MSI-High)
آیا سرطان روده بزرگ قابل پیشگیری است؟
بله، تا حد زیادی قابل پیشگیری است.
راهکارهای پیشگیری:
-
انجام کولونوسکوپی منظم
-
مصرف فیبر بالا (میوه و سبزیجات)
-
کاهش گوشت قرمز
-
ترک سیگار
-
فعالیت بدنی منظم
-
حفظ وزن سالم
چه زمانی باید غربالگری را شروع کرد؟
-
افراد عادی: از سن ۴۵ یا ۵۰ سالگی
-
افراد با سابقه خانوادگی: زودتر و طبق نظر پزشک
-
افراد دارای سندرم ژنتیکی: حتی از نوجوانی
سوالات متداول (FAQ)
سرطان روده بزرگ چیست؟
سرطانی است که از دیواره روده بزرگ یا راستروده شروع میشود و اغلب از پولیپها ایجاد میگردد.
آیا سرطان روده بزرگ ارثی است؟
در بیشتر موارد خیر، اما ۵ تا ۱۰ درصد آن منشأ ژنتیکی دارد.
شایعترین علامت سرطان روده بزرگ چیست؟
خون در مدفوع و تغییر در عادات اجابت مزاج.
آیا سرطان روده بزرگ درمان دارد؟
بله، در صورت تشخیص زودهنگام کاملاً قابل درمان است.
بهترین روش تشخیص چیست؟
کولونوسکوپی دقیقترین روش تشخیص است.
جمعبندی نهایی
سرطان روده بزرگ یکی از شایعترین اما قابل پیشگیریترین سرطانهاست. تشخیص زودهنگام، آگاهی از علائم و انجام غربالگری منظم میتواند میزان مرگومیر را بهطور چشمگیری کاهش دهد. اگر سابقه خانوادگی دارید یا بالای ۴۵ سال هستید، بررسی را به تعویق نیندازید.
